Een zorgkundige kan een belangrijke versterking zijn voor een team van thuisverpleegkundigen. De zorg kan beter worden verdeeld, terwijl er meer ruimte ontstaat voor continuïteit, overleg en persoonlijke aandacht. Maar een zorgkundige mag niet zomaar zelfstandig verpleegkundige handelingen uitvoeren. Dat kan alleen binnen een structurele equipe, na delegatie door een verpleegkundige en onder duidelijke wettelijke en administratieve voorwaarden.
Voor Thuisverpleging Kathleen Deschaght staat veilige, professionele zorg bij de patiënt thuis voorop. Daarom leggen we helder uit welke regels gelden wanneer een zorgkundige deel uitmaakt van een structurele equipe.
Twee regelgevingen die samen gelezen moeten worden
De voorwaarden steunen op twee juridische pijlers.
Ten eerste is er het Koninklijk besluit van 12 januari 2006 tot vaststelling van de verpleegkundige activiteiten die de zorgkundigen mogen uitvoeren en de voorwaarden waaronder de zorgkundigen deze handelingen mogen stellen. De geconsolideerde tekst vermeldt raadpleging van vroegere versies vanaf 3 februari 2006 en tekstbijwerking tot 18 maart 2019. Dit besluit bepaalt onder meer welke handelingen mogen worden gedelegeerd en aan welke vijf eisen een gestructureerde equipe moet voldoen.
Ten tweede is er artikel 8, § 12 van de RIZIV-nomenclatuur. Dit artikel bevat de bijkomende voorwaarden waaronder de ziekteverzekering tegemoetkomt in verstrekkingen waarbij een zorgkundige gedelegeerde verpleegkundige activiteiten uitvoert. In dit artikel verwijzen we naar de officieuze coördinatie die in werking is sinds 1 november 2025.
Kort gezegd: het KB bepaalt wat een zorgkundige beroepsrechtelijk mag uitvoeren en onder welke voorwaarden. De nomenclatuur bepaalt onder welke bijkomende voorwaarden deze verstrekkingen aan de ziekteverzekering kunnen worden aangerekend.
Wat is een structurele of gestructureerde equipe?
De RIZIV-regelgeving spreekt over een structurele equipe. Het KB van 12 januari 2006 gebruikt de term gestructureerde equipe. In de praktijk gaat het om een duurzaam georganiseerd samenwerkingsverband waarin verpleegkundigen en zorgkundigen volgens vaste afspraken samenwerken rond dezelfde patiënten of verzorgingsrondes.
Het gaat dus om meer dan een administratieve groepering. De equipe moet aantoonbaar samenwerken aan de zorg, overleg organiseren, rapporteren, toezicht verzekeren en de kwaliteit en continuïteit van de zorg bewaken.
De vijf basisvoorwaarden uit het KB van 12 januari 2006
Artikel 3, § 1 van het KB legt vijf eisen op.
- Toezicht moet werkelijk mogelijk zijn
De equipe moet zo georganiseerd zijn dat verpleegkundigen toezicht kunnen uitoefenen op de activiteiten van de zorgkundigen. De verpleegkundige moet bereikbaar zijn voor informatie en ondersteuning en beoordeelt wanneer fysieke aanwezigheid nodig is.
- Continuïteit en kwaliteit moeten verzekerd zijn
De inzet van een zorgkundige mag de opvolging of veiligheid van de patiënt niet verzwakken. De equipe moet de continuïteit en de kwaliteit van de zorg blijven verzekeren.
- Er is gezamenlijk patiëntenoverleg
De equipe organiseert overleg over de patiënten. Tijdens dit overleg wordt het zorgplan geëvalueerd en, wanneer nodig, bijgestuurd.
- Er is een samenwerkings- en rapporteringsprocedure
De afspraken tussen verpleegkundigen en zorgkundigen moeten duidelijk zijn. De zorgkundige rapporteert nog dezelfde dag aan de verpleegkundige die toezicht houdt op de uitgevoerde activiteiten.
- De equipe krijgt permanente opleiding
Permanente vorming is een blijvend onderdeel van kwaliteitsvolle samenwerking en veilige delegatie.
De structurele equipe moet zelf kunnen aantonen dat aan deze vijf criteria is voldaan. Alleen afspraken op papier zetten is niet voldoende. Ze moeten ook in de dagelijkse werking zichtbaar en aantoonbaar worden toegepast.
Bijkomende voorwaarden uit artikel 8, § 12 van de nomenclatuur
Voor de tegemoetkoming door de ziekteverzekering gelden daarnaast concrete organisatie- en activiteitsvoorwaarden.
Minstens drie verpleegkundigen
De equipe bestaat uit minstens drie gegradueerde of gebrevetteerde verpleegkundigen. Zij moeten elk:
- toegetreden zijn tot de nationale overeenkomst;
- de verpleegkunde in hoofdberoep uitoefenen;
- daadwerkelijk meewerken aan een aspect van de zorg van de patiënten.
Louter administratieve of coördinerende taken volstaan niet. De equipe gebruikt bovendien hetzelfde unieke groepsnummer voor de derdebetalersregeling.
Minstens 3.000 W-waarden per maand gedurende zes maanden
Tijdens elk van de zes maanden vóór de maand waarin een zorgkundige een geattesteerde verstrekking uitvoert, moeten minstens drie verpleegkundigen van de equipe samen minstens 3.000 W-waarden aan verstrekkingen uit artikel 8 hebben geattesteerd.
Prestaties waarbij een zorgkundige de verzorging geheel of gedeeltelijk heeft uitgevoerd, tellen niet mee voor deze activiteitsvoorwaarde.
De nomenclatuur voorziet specifieke uitzonderingen op de voorafgaande periode van zes maanden bij bepaalde fusies of splitsingen van bestaande structurele equipes.
Schriftelijke interne afspraken
De verantwoordelijke van de equipe moet de interne afspraken schriftelijk vastleggen volgens de richtlijn van het RIZIV. Daarin staan minstens afspraken over:
- de delegatie van verpleegkundige activiteiten;
- de uitvoering van controlebezoeken;
- de beschikbaarheid van een verpleegkundige;
- het gezamenlijke patiëntenoverleg;
- de rapportering door de zorgkundige;
- het eerste bezoek aan een nieuwe patiënt, dat door een verpleegkundige moet worden uitgevoerd;
- de naleving van de afspraken als voorwaarde voor de verzekeringstegemoetkoming.
Elk lid van de equipe, ook de zorgkundige, moet deze afspraken kennen en zich schriftelijk verbinden om ze na te leven.
Een verklaring op erewoord indienen
De structurele equipe moet bij het RIZIV een ondertekende verklaring op erewoord indienen. Deze verklaring bevat minstens de identificatiegegevens van de equipe, de verantwoordelijke en de leden.
De equipe bevestigt daarin dat zij de toepasselijke regelgeving en de interne afspraken naleeft. Een kopie van de verklaring moet door de verantwoordelijke van de equipe worden bewaard.
De zorgkundige heeft een visum en een RIZIV-nummer nodig
Een zorgkundige die binnen een structurele equipe van thuisverpleegkundigen werkt, moet over het vereiste visum en een eigen RIZIV-nummer beschikken.
Bij de aanvraag van het RIZIV-nummer worden onder meer het groepsnummer, de identificatiegegevens van de zorgkundige, het visum en de contractuele band met de equipe meegedeeld. Het RIZIV raadt aan dat de verantwoordelijke van de equipe deze inschrijving aanvraagt.
Delegatie gebeurt altijd patiëntgericht
Een zorgkundige mag alleen handelingen uitvoeren die in het KB van 12 januari 2006 zijn toegestaan en waarvoor de zorgkundige, rekening houdend met de gevolgde opleiding, bekwaam is.
De verpleegkundige bezoekt eerst de patiënt en beslist daarna of een bepaalde zorg veilig kan worden gedelegeerd. Bij delegatie moeten de identificatiegegevens van de delegerende verpleegkundige in het patiëntendossier worden vermeld.
De verpleegkundige kan de delegatie aanpassen of beëindigen wanneer de toestand van de patiënt, de zorgnood of de bekwaamheid van de zorgkundige dat vereist.
De rollen moeten helder blijven. De verpleegkundige beslist over de delegatie en organiseert het toezicht. De zorgkundige voert de toevertrouwde handelingen correct uit binnen de eigen wettelijke bevoegdheid en rapporteert volgens de gemaakte afspraken.
Verplichte controlebezoeken door een verpleegkundige
De verpleegkundige moet controleren of de delegatie correct verloopt. Tijdens het controlebezoek verleent de verpleegkundige zelf de zorg die op dat moment nodig is, eventueel in aanwezigheid van de zorgkundige.
Volgens artikel 8, § 12 bedraagt de minimale frequentie:
- minstens één controlebezoek per maand bij elke patiënt bij wie een zorgkundige verpleegkundige activiteiten uitvoert;
- minstens twee controlebezoeken per maand bij forfait A;
- minstens vier controlebezoeken per maand bij forfait B;
- minstens één controlebezoek per dag bij forfait C en bij de bedoelde palliatieve honoraria.
Op de dag van opname in een verzorgingsinstelling of op de dag van het overlijden van de patiënt mag het controlebezoek achterwege blijven.
De frequentie en tijdstippen van de controlebezoeken moeten altijd passend zijn voor de zorgsituatie van de patiënt. Ze moeten bovendien gemotiveerd worden in het verpleegdossier.
De 40%-drempel is een controlesignaal, geen automatisch verbod
Wanneer zorgkundigen in één kalendermaand meer dan 40% van de geattesteerde basisverstrekkingen van de equipe uitvoeren, zowel binnen als buiten de forfaitaire honoraria, kan de Dienst voor Geneeskundige Evaluatie en Controle van het RIZIV de reden van deze overschrijding opvragen en verder onderzoeken.
De grens van 40% is dus geen absoluut verbod. Het is een drempel die aanleiding kan geven tot controle.
Een tijdelijke overschrijding kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van de afwezigheid van een verpleegkundige of van het soort zorg dat de equipe voornamelijk verleent. Ook bij een overschrijding moeten de vijf criteria uit artikel 3, § 1 van het KB aantoonbaar vervuld blijven.
Correct attesteren is essentieel
De delegerende verpleegkundige kan de toegestane activiteit in eigen naam attesteren met de toepasselijke nomenclatuurcode.
Daarbij moeten het RIZIV-nummer van de zorgkundige en de door die zorgkundige uitgevoerde verstrekkingen worden vermeld op het getuigschrift voor verstrekte hulp of op een gelijkwaardig document.
Het honorarium omvat niet alleen de uitgevoerde activiteit, maar ook alle vereiste aspecten van controle en toezicht.
Worden de voorwaarden van artikel 8, § 12 niet nageleefd, dan is er voor de betrokken verstrekkingen geen tegemoetkoming van de ziekteverzekering.
Goede samenwerking begint bij duidelijke afspraken
Een zorgkundige opnemen in een structurele equipe is veel meer dan extra hulp organiseren. Het vraagt een doordacht zorgplan, duidelijke delegatie, bereikbare verpleegkundigen, tijdige rapportering, controlebezoeken, permanente vorming en een correcte administratie.
Deze voorwaarden beschermen in de eerste plaats de patiënt. Ze zorgen ervoor dat iedereen weet wie welke zorg uitvoert, wie toezicht houdt en hoe veranderingen in de toestand van de patiënt snel worden opgevolgd.
Dat sluit aan bij waar Thuisverpleging Kathleen Deschaght voor staat: professionele zorg, dicht bij de patiënt en gedragen door een goed georganiseerd team.
Deze blog bevat algemene informatie en vormt geen individueel juridisch of nomenclatuuradvies. Controleer voor de concrete toepassing steeds de meest recente officiële regelgeving.